Chrzest Polski - 966 r.

Odbył się 14 kwietnia 966 r., w Wigilię Niedzieli Zmartwychwstania Pańskiego, kiedy to chrzczono katechumenów. Mieszko I podjął decyzję o chrzcie Polski nie tylko ze względów religijnych, ale i politycznych. Decyzja ta miała chronić państwo Polan przed agresją niemiecką oraz pogańskich plemion słowiańskich. Był nie tylko aktem osobistego nawrócenia władcy, lecz również przeprowadzeniem chrystianizacji poddanych. Mieszko I stał się chrześcijaninem za sprawą swojej żony, księżnej Dobrawy, córki czeskiego księcia Bolesława. Chrzest Polski prawdopodobnie odbył się w okolicach obecnego Poznania, choć są też argumenty wskazujące na to, że miał on miejsce w Gnieźnie. Poznań był centralnym ośrodkiem państwa Polan - powstała tam pierwsza katedra św. Piotra wzorowana na świątyniach Europy zachodniej i prawdopodobnie tam pochowano Mieszka I. Za Gnieznem przemawiają ruiny dawnej kaplicy i wapienne baseny do chrztu. Chrzest rozpoczął proces ewangelizacji Polan. Misjonarze starali się wdrożyć nowych chrześcijan w podstawowe zasady moralne: zakazano poligamii, zabijania niemowląt i pogańskiego obrządku grzebania. Chrystianizacja spotkała się z wielkim oporem i Mieszko I musiał pacyfikować buntowników. Ochrzczony władca budował świątynie i ustanowił pierwsze biskupstwo w Polsce z siedzibą w Poznaniu. Jak to podaje ks. D. Kowalczyk SJ: „Chrzest wprowadził Polaków w Kościół, lud Boży, mistyczne ciało Chrystusa, w świątynię Ducha Świętego. Chrzest przyczynił się do rozwoju Narodu Polskiego. Pokazuje nam, że ojczyzna doczesna prowadzi nas do ojczyzny niebieskiej, nieprzemijającej”.











Zaprowadzenie chrześcijaństwa - Jan Matejko
14 IV 966 r.

Zjazd gnieźnieński - 1000 r.,
koronacja Bolesława Chrobrego - 1025 r.

W 1000 r. do Gniezna - do grobu św. Wojciecha, który trzy lata wcześniej zginął z rąk pogańskich Prusów, przybył cesarz Otton III. Po modlitwie w katedrze cesarz spotkał się z ówczesnym władcą Polski, księciem Bolesławem Chrobrym - wydarzenie to nazwano zjazdem gnieźnieńskim. Cesarz chciał pozyskać przychylność i poparcie księcia dla utworzenia zachodniego cesarstwa uniwersalistycznego, które składałoby się z czterech prowincji z królem podlegającym cesarzowi. W czasie Zjazdu cesarz Otton włożył na głowę Bolesława diadem i wręczył mu kopię włóczni św. Maurycego, co było znakiem poparcia dla starania Bolesława o koronę królewską. Cesarz otrzymał w zamian część relikwii św. Wojciecha. Najważniejszym osiągnięciem Zjazdu było utworzenie arcybiskupstwa gnieźnieńskiego. Dzięki temu polski Kościół stał się samodzielną strukturą, niezależną od arcybiskupstwa w Magdeburgu. Utworzono także biskupstwa w Krakowie, Poznaniu i Kołobrzegu. W 1025 r. w katedrze gnieźnieńskiej Bolesław Chrobry został koronowany na pierwszego króla Polski. Korona podkreślała jedność i suwerenność kraju.











Koronacja pierwszego króla Polski - Jan Matejko
1000 r.

Najazd Mongołów na Polskę - 1241 r.

Po zjednoczeniu plemion mongolskich przez Czyngis-chana w początkach XIII w., zastępy konnych wojowników ruszyły na zachód. W 1237 r. najeźdźcy spalili Moskwę, a w 1240 r. zdobyli Kijów, gdzie urządzili rzeź mieszkańców. W 1241 r. ruszyli na Węgry i Polskę. Zdobyli Sandomierz i Kraków, łupiąc je doszczętnie i mordując mieszkańców. Pod Legnicą drogę mongolskim oddziałom zagrodził książę śląski Henryk Pobożny. Do bitwy doszło 9 kwietnia 1241 r. Armia Henryka liczyła do 2 tys. osób, służyli też w niej byli rycerze z Europy Zachodniej. Korpus mongolskiej Ordy liczył 8-10 tys. W tej bitwie Mongołowie prawdopodobnie użyli gazów trujących, które przejęli od Chińczyków. W trakcie walki poległ książę Henryk. By złamać ducha obrońców, nieprzyjaciele obnosili pod murami Legnicy jego odciętą głowę zatkniętą na włóczni. Mongołowie nie zdobyli jednak grodu. Ich oddziały połączyły się z głównymi siłami na Węgrzech i na wieść o śmierci wielkiego chana zawróciły na wschód.











Bitwa pod Legnicą - rycina ze średniowiecznego manuskryptu
1241 r.

Koronacja Łokietka - 1320 r.,
zjednoczenie Polski - 1295-1320 r.

Rozbicie dzielnicowe Polski zapoczątkowane w 1138 r. w wyniku testamentu Bolesława Krzywoustego, mimo że pozbawiało naród władzy centralnej, miało pewien pozytywny skutek: każdy książę starał się o rozwój własnej ziemi. Spowodowało to wzrost rangi ośrodków poszczególnych regionów. Rozwój miast i gospodarki towarowo-pieniężnej sprzyjał ponownemu zjednoczeniu kraju, ponieważ zarówno mieszczanom, jak i możnym, doskwierały cła i walki między książętami. Rycerze szansę na prawdziwą karierę widzieli jedynie przy władcy całej Polski. Wszyscy dostrzegali zagrożenie ze strony Brandenburgii i Krzyżaków. Pogłębiała się świadomość narodowa, a polski Kościół zachowywał jedność (dzięki arcybiskupstwu w Gnieźnie) i nawoływał do odbudowy jedności państwa. W 1295 r. władający Wielkopolską i Pomorzem Gdańskim Przemysław II został w katedrze gnieźnieńskiej koronowany na króla Polski. W 1300 r. królem został czeski monarcha Wacław II. W jego rękach znalazła się Polska w granicach zbliżonych do państwa Bolesława Krzywoustego. Śmierć Wacława II w 1305 r., a rok później bezpotomna śmierć Wacława III, oznaczały koniec obcych rządów w Polsce. Próbujący jednoczyć ziemie polskie Władysław Łokietek opanował Małopolskę, Kujawy i Pomorze Gdańskie, które utracił na rzecz Brandenburgii. Kilka lat po tej stracie zdołał przyłączyć Wielkopolskę i dzięki poparciu duchowieństwa i możnych rozpoczął starania o koronę. W styczniu 1320 r. w katedrze na Wawelu arcybiskup gnieźnieński koronował Władysława Łokietka na króla Polski.











Władysław I Łokietek - Jan Matejko
1320 r.

Bitwa pod Płowcami - 1331 r.

W 1320 r. przed sądem papieskim Polska wytoczyła Zakonowi Krzyżackiemu proces o zabór Pomorza. Po kilku miesiącach przesłuchań świadków, sąd skazał Krzyżaków na zwrot Pomorza i zapłatę wysokiego odszkodowania; nie uznali oni jednak tego wyroku, co doprowadziło do wojny z Krzyżakami i wspierającym ich czeskim królem (w latach 1326-1333). 27 września 1331 r. pod wsią Płowce doszło do bitwy z Krzyżakami. Król Władysław Łokietek wraz z wojskiem zaatakował oddział krzyżacki liczący ok. 3 tys. ludzi. W wyjątkowo gęstej mgle Polacy niezauważeni zbliżyli się do przeciwników i doszczętnie ich rozbili. Gdy na pomoc rycerzom Zakonu przybyły główne siły, walka się wyrównała. Bitwa była zaciekła; starcie nie zostało rozstrzygnięte. Choć w następnym roku Polska straciła Kujawy i ziemię dobrzyńską, bitwa pod Płowcami miała wielkie znaczenie moralne: prysł mit o niezwyciężonym Zakonie Krzyżackim, nad którym w następnym wieku Polacy odnieśli wielkie zwycięstwo.











Władysław Łokietek pod Płowcami - Juliusz Kossak
1331 r.

Unia polsko-litewska w Krewie - 1385 r.

Unia w Krewie to akt regulujący stosunki między Koroną Królestwa Polskiego i Wielkim Księstwem Litewskim wydany 14 sierpnia 1385 r. przez Władysława Jagiełłę. Wśród przyczyn zawarcia unii wymienia się chęć zwiększenia obronności w obliczu rosnącego zagrożenia ze strony zakonu krzyżackiego i dążenia ewangelizacyjne Kościoła Katolickiego. Polsce dawało to także umocnienie pozycji międzynarodowej i uniezależnienie się od Habsburgów, a Litwę włączało w politykę europejską i dawało szansę na podniesienie jakości życia społeczeństwa. Na tronie Polski zasiadała Jadwiga Andegaweńska, będąca jeszcze dzieckiem, ale już zaręczona z Wilhelmem Habsburgiem. Postanowieniem układu był ślub Władysława Jagiełły z Jadwigą i objęcie przez niego tronu, w zamian za co zobowiązał się on przyjąć chrzest w Kościele Katolickim, odzyskać ziemie dotychczas utracone przez Polskę i zapłacić odszkodowanie Habsburgom z tytułu zerwania zaręczyn. W wyniku unii powstało potężne państwo polsko-litewskie, które istniało aż do czasu rozbiorów w XVIII w. Odsunięto także zagrożenie ze strony Krzyżaków i schrystianizowano Wielkie Księstwo Litewskie (większość jego ziem została schrystianizowana w obrządku prawosławnym już w 988 r.). Jagiełło sam przetłumaczył dla swojego ludu na język litewski Modlitwę Pańską i Skład Apostolski, a Jadwiga, w celu pozyskania większej liczby duchownych Litwinów, ufundowała w 1397 r. kolegium litewskie przy Uniwersytecie Karola w Pradze.











Polska i Litwa w latach 1386-1434 r.
1385 r.

Bitwa pod Grunwaldem - 1410 r.

Wiosną 1409 r. wybuchło powstanie na Żmudzi przeciw Zakonowi Krzyżackiemu, co zagroziło Litwie wojną. Polska wsparła swego sojusznika, co spowodowało, że Władysław Jagiełło otrzymał akt wypowiedzenia wojny. Oddziały nieprzyjacielskie wdarły się do Polski i zajęły ziemię dobrzyńską. Jesienią zawarto rozejm, a następne miesiące upłynęły na przygotowaniach do letniej kampanii. Na początku lipca połączone wojska polsko-litewskie przekroczyły Wisłę i ruszyły prosto na Malbork. Taki kierunek uderzenia zaskoczył Wielkiego Mistrza. Zgromadzona pod Chełmnem krzyżacka armia ruszyła na wschód, aby zasłonić stolicę. Oba wojska spotkały się pod Grunwaldem rankiem 15 lipca 1410 r. Siły polsko-litewskie liczyły około 30 tys. ludzi, wśród nich 15 tys. jazdy polskiej, 10 tys. lekkiej jazdy litewskiej i kilka tysięcy piechoty. Wróg dysponował 20 tys. ludzi, w tym 15 tys. ciężkiej jazdy. W armii Zakonu znikomą część reprezentowali zbrojni zakonnicy, jej trzon stanowili rycerze z Prus, z Pomorza Gdańskiego i ziemi chełmińskiej oraz oddziały sprzymierzonych władców i „goście” z Zachodu. Szala zwycięstwa przechylała się to na jedną, to na drugą stronę. Gdy upadła na ziemię chorągiew Królestwa Polskiego, Krzyżacy odśpiewali pieśń triumfu; wtedy Jagiełło rzucił do boju rezerwy, co ostatecznie przesądziło o polsko-litewskim zwycięstwie. Wielki Mistrz Ulrich von Jungingen i prawie wszyscy najwyżsi dostojnicy Zakonu polegli. Zwycięstwo pod Grunwaldem raz na zawsze złamało potęgę krzyżacką, a Polska zyskała autorytet militarnej potęgi.











Bitwa pod Grunwaldem - Jan Matejko
1410 r.

Bitwa pod Warną - 1444 r.

Bitwa pod Warną (nad wybrzeżem Morza Czarnego, w północnej części dzisiejszej Bułgarii) rozegrała się 10 listopada 1444 r. pomiędzy wojskami Imperium Osmańskiego, dowodzonymi przez sułtana Murada II, a wojskami chrześcijan, dowodzonymi przez króla Polski i Węgier Władysława III Jagiellończyka. W skład koalicji chrześcijańskiej weszło wiele krajów, gdyż papież zwołał z tej okazji krucjatę; zdecydowana większość oddziałów pochodziła z Węgier, Polski i Włoch. Konflikt wybuchł z powodu tureckiej ekspansji na Bałkanach, a jego celem było wyparcie muzułmanów z Europy. Po początkowych sukcesach droga chrześcijan na południe została zablokowana, gdyż wojska sułtana wcześniej obsadziły prowadzące tam przełęcze górskie. Zdecydowano o wycofaniu się w kierunku Warny, gdzie spotkały się obydwie armie. Bitwa była zacięta i szala zwycięstwa przechylała się to na jedną, to na drugą stronę, lecz w końcu po rozbiciu obydwu skrzydeł wojsk tureckich armia chrześcijan była bliska zwycięstwa. Niestety wówczas nastąpiła niezrozumiała szarża króla Władysława, który, zapewne chcąc ostatecznie rozstrzygnąć bitwę, na czele jedynie 500 rycerzy rzucił się w samo centrum wojsk tureckich, gdzie znajdował się sułtan Murad. Atak został powstrzymany, a nacierający rycerze otoczeni i wybici. Wiadomość o śmierci króla wywołała popłoch wśród chrześcijan - bitwa była przegrana. Smutne konsekwencje tej porażki to umocnienie tureckiego panowania na Bałkanach, koniec unii polsko-węgierskiej oraz osłabienie dynastii Jagiellonów w Polsce.











Bitwa pod Warną - Jan Matejko
1444 r.

Bitwa pod Orszą - 1514 r.,
wojna litewsko-moskiewska - 1512-1522 r.

Bitwa pod nadnieprzańską Orszą rozegrała się trzykrotnie w ciągu sześciu lat między wojskiem polsko-litewskim a wojskiem moskiewskim. Prowadzone bitwy dotyczyły kolizyjnego obszaru ziem ruskich, złożonych z dawnych księstw rozbitych i zhołdowanych przez Złotą Ordę, a zarówno Litwa, jak i Wielkie Księstwo Moskiewskie, rościły sobie prawa do tych obszarów. Od czasów unii personalnej Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, problemy z Moskwą stały się wspólnym dylematem Polski oraz Litwy. Najważniejszym celem bitwy był Smoleńsk. Był on uważany za klucz do ziem ruskich, dlatego zdobycie go było konieczne do prowadzenia dalszych działań. Mimo niepowodzenia pierwszego oblężenia, siły moskiewskie ponowiły próbę latem 1513 r. Aby rozproszyć ewentualną odsiecz, zaatakowano Połock i Witebsk. Wojska Konstantego Ostrogskiego trzykrotnie rozbijały moskiewskich najeźdźców, którzy zawsze mieli sporą przewagę liczebną. Każda bitwa powodowała znaczne straty po stronie moskiewskiej, w ostatnim przypadku mogące przekroczyć nawet 10 tys. Przełamano wówczas potęgę militarną Moskwy, której Wasyl III nie zdołał już odbudować. Wyczerpanie polsko-litewskich sił nie pozwoliło jednak na odzyskanie Smoleńska, który został obsadzony załogą moskiewską. To, co przyniosła trzecia bitwa pod Orszą, to ustabilizowanie się granicy litewsko-moskiewskiej, czasowe wyeliminowanie poważnego przeciwnika oraz poprawienie stosunków dyplomatycznych z Zakonem Krzyżackim i Habsburgami.











Bitwa pod Orszą - Józef Męcina-Krzesz
1514 r.

Sekularyzacja Zakonu Krzyżackiego,
Hołd Pruski - 1525 r.

Po drugim pokoju toruńskim w 1466 r. państwo zakonne stało się lennem Rzeczypospolitej, co nie podobało się Krzyżakom. Dążyli oni do zrzucenia tej zależności. W 1519 r. rozpoczęła się wojna Zakonu Krzyżackiego z Polską. Wojska polskie szybko zyskały przewagę. Dwa lata później obie strony zawarły 4-letni rozejm. W obliczu grożącej klęski i przejęcia Prus przez Polskę, wielki mistrz Albrecht Hohenzollern za namową Marcina Lutra podjął desperacki krok: rozwiązał zakon krzyżacki (oprócz placówek w Niemczech). Przeszedł też z katolicyzmu na luteranizm, co jako protestanta pozbawiło go opieki cesarskiej i papieskiej. Swe państwo ogłosił świeckim księstwem, które zmieniło nazwę z Prus Zakonnych na Prusy Książęce. 10 kwietnia 1525 r. już jako książę Albrecht Hohenzollern na rynku w Krakowie, klękając przed polskim królem Zygmuntem Starym, złożył mu hołd. Świeckie Prusy Książęce zostały lennem Polski.











Hołd Pruski - Jan Matejko
1525 r.

Bitwa pod Obertynem - 1531 r.

W latach 1530-1532 trwała polsko-mołdawska wojna o Pokucie. Hospodar mołdawski Piotr Raresz zwany Petryłą marzył o mołdawskiej potędze, a zdobycie Pokucia miało być krokiem do osiągnięcia tego celu. Latem 1530 r. Raresz wystąpił o zwrot tych ziem, argumentując, że są one częścią Hospodarstwa Mołdawskiego. Wysłał też swoje wojska, aby zaczęły atakować polskie oddziały broniące pogranicza. Po kilku porażkach Polacy postanowili przygotować solidną armię, a w kwietniu 1531 r. wysłano Jana Ocieskiego z wizytą dyplomatyczną do Stambułu do Sulejmana Wspaniałego. Sułtan wyraził zgodę na odebranie przez Polskę Pokucia, jednak podkreślił swoje niezbywalne prawa do mołdawskiego lenna, co oznaczało, że Polacy nie mogą wkroczyć do Hospodarstwa. Oddziałami polskimi wysłanymi na Pokucie dowodził Jan Amor Tarnowski. Na początku sierpnia Polacy wkroczyli na Pokucie. 22 sierpnia w czasie odwrotu wojsk Tarnowskiego doszło do bitwy z wojskami Petryły. Mimo niemal trzykrotnej przewagi liczebnej wroga, Polacy odnieśli zwycięstwo, zabijając ponad 7 tys. ludzi i ok. tysiąca biorąc do niewoli, a także zdobywając 50 dział. Straty polskie wyniosły jedynie 256 żołnierzy. 20 lutego 1532 r. podpisano rozejm, który kończył wojnę o Pokucie. W następnym roku Zygmunt I zawarł pokój z sułtanem Sulejmanem Wspaniałym, aby trwale zabezpieczyć południową flankę Rzeczypospolitej. Tym samym prysły marzenia Raresza o mołdawskiej potędze.











Medal z brązu: Hetman Jan Tarnowski - Bitwa pod Obertynem
1531 r.

Włączenie części Inflant do Polski - 1561 r.

W XVI w. doszło do silniej rywalizacji o Inflanty, w której brały udział otaczające je państwa. Książę pruski Albrecht Hohenzollern dążył do utworzenia wielkiego, nadbałtyckiego państwa, a Rosja pragnęła zdobyć dostęp do morza i przejąć cały handel z Zachodem. Inflantami zainteresowane były też Rzeczpospolita Obojga Narodów, Szwecja i Dania, które obawiały się wchłonięcia tych terenów przez Rosję. Wzrost wpływów polskich wywołał interwencję Iwana IV Groźnego. W 1558 r. armia rosyjska przekroczyła granice Inflant. Bezbronny wobec najazdu mistrz Zakonu Kawalerów Mieczowych Gotthard Kettler oddał się w 1561 r. pod opiekę króla polskiego Zygmunta II Augusta i poprosił o pomoc. Inflanty włączono do Rzeczypospolitej jako terytorium podlegle wspólnej władzy Polski i Litwy. Kettler jako lennik króla Polski został księciem Kurlandii i Semigalii. Szwecja opanowała Rewel (obecny Tallin) a Dania - wyspę Ozylię. Pozostałą część Inflant Zygmunt August wcielił w 1566 r. do Wielkiego Księstwa Litewskiego.











Polska i Litwa w 1561 r. wraz z Inflantami
1561 r.

Unia Lubelska - 1569 r.

Unia Lubelska to porozumienie zawarte 1 lipca 1569 r. na Zamku Lubelskim pomiędzy Koroną Królestwa Polskiego i Wielkim Księstwem Litewskim. Państwa te dotychczas związane były jedynie osobą wspólnego władcy - unią personalną. Wcielenie Wielkiego Księstwa Litewskiego do Polski zakładała już Unia w Krewie w 1385 r. Bodźcem do zrealizowania tego założenia było objęcie władzy przez bezpotomnego Zygmunta II Augusta. Od 1551 r. trwały reformy w obu państwach oraz spotkania delegatów sejmu koronnego i sejmu litewskiego. 10 stycznia 1569 r. rozpoczął się sejm koronny w Lublinie, który początkowo był bezowocny ze względu na opór litewskich magnatów. Pomiędzy marcem i czerwcem tego roku dokonano przyłączenia do Korony województw Wielkiego Księstwa Litewskiego: podlaskiego, wołyńskiego, kijowskiego i bracławskiego, co zmieniło podejście strony litewskiej i ostatecznie sejm zakończył się zawarciem Unii Lubelskiej. Porozumienie dawało Koronie faktyczne zwiększenie terytorium i umocnienie pozycji politycznej, a Litwie - zwiększenie obronności w obliczu nękających ją wojen z Rosją. W wyniku porozumienia powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów ze wspólnym monarchą wybieranym na drodze wolnej elekcji, herbem, sejmem, walutą, polityką zagraniczną i obronną. Zachowano odrębny skarb, urzędy, wojsko i sądownictwo.











Unia Lubelska - Jan Matejko
1569 r.

Wybór Henryka Walezego na króla Polski - 1573 r.

W 1573 r. odbyła się pierwsza wolna elekcja. Spośród różnych kandydatów, także zagranicznych, na króla Polski wybrano pochodzącego z Francji Henryka Walezego. Warunkiem dopuszczenia do koronacji i objęcia rządów w kraju miało być złożenie przez niego przysięgi, potwierdzającej uznanie warunków szlacheckich poprzez podpisanie tzw. Artykułów Henrykowskich oraz Pacta Conventa. Od tej pory każdy elekcyjnie wybierany król w znacznym stopniu uzależniał się od szlachty, ponieważ musiał z nią konsultować swoją politykę. Osłabiało to władzę centralną w kraju i z czasem doprowadziło do anarchii, ponieważ szlachta bardziej dbała o interesy własne niż państwa. Natomiast w Pacta Conventa znajdowały się osobiste zobowiązania króla w dziedzinie polityki, gospodarki i kultury. Były wśród nich m.in. zobowiązanie do spłaty długów Zygmunta Augusta, utrzymywania przymierza polsko-francuskiego, łożenia co roku na potrzeby Rzeczypospolitej 450 tys. dukatów ze swoich własnych zasobów, wysłania na Bałtyk francuskiej floty, odbudowania floty polskiej czy odrestaurowania Akademii Krakowskiej. Wprowadzanie tych reform przerwała dobrowolna ucieczka Henryka z Polski w 1574 r., której celem było objęcie tronu francuskiego po śmierci brata.











Potęga Rzeczypospolitej u zenitu. Złota wolność. Elekcja - Jan Matejko
1573 r.

Kampanie Batorego przeciw Rosji - 1579-1582 r.

Kampanie Stefana Batorego przeciw Rosji prowadzone w latach 1579-1582 były skutkiem rywalizacji obu państw o ziemie osłabionego Zakonu Inflanckiego (dziś tereny Łotwy i Estonii). W 1570 r. zawarty został rozejm między Moskwą wspieraną przez Szwecję, a Polską wspieraną przez Danię. Korzystając z zamieszania po ucieczce Henryka Walezego, Iwan IV Groźny zajął niemal całe Inflanty, z których pragnął uczynić moskiewskie „okno na świat”. By nie dopuścić do utraty tej prowincji, w 1579 r. Stefan Batory ruszył na Połock (zdobyty 30 VIII), a w 1580 r. na Wielkie Łuki (zdobyte 5 IX). Wyprawa na Psków w 1581 r. nie skończyła się jego zdobyciem. W następnym roku podpisano rozejm w Jamie Zapolskim, na mocy którego większość Inflant została w Polsce. Dało to Polsce rolę największego mocarstwa w regionie, natomiast Moskwa na ponad 120 lat została odepchnięta od Bałtyku.











Stefan Batory pod Pskowem - Jan Matejko
1579-1582 r.

Bitwa pod Kircholmem - 1605 r.,
wojna polsko-szwedzka - 1600-1629 r.

Po śmierci króla Szwecji Jana III Wazy, w 1592 r. tron objął jego syn Zygmunt III - katolik, który, spełniając obietnice jeszcze sprzed koronacji, przekazał Rzeczypospolitej szwedzką Estonię. To spowodowało, iż regent w Szwecji, jego kuzyn Karol Sudermański stworzył opozycję złożoną ze szlachty i mieszczan wyznania protestanckiego. Wojsko szwedzkie bez większego trudu opanowało nie tylko Estonię, ale też większość Inflant, wkraczając do polskiej części Inflant w 1605 r. Doszło wtedy do zwycięskiej (głównie dzięki użyciu husarii jako siły przełamującej) bitwy pod Kircholmem, w której hetman litewski Jan Karol Chodkiewicz z 4 tys. ludzi rozgromił 11 tys. armię szwedzką. Było to jedno z najświetniejszych zwycięstw I Rzeczypospolitej. Po tej bitwie Rzeczpospolita utrzymała większość Inflant. Jednak w 1621 r. Szwedzi zdobyli Rygę i w ciągu kilku następnych lat opanowali większość Inflant, po czym zajęli Pomorze od Braniewa po Puck (1626 r.); oparł im się jedynie Gdańsk. Choć w 1627 r. w bitwie pod Oliwą polska flota odniosła zwycięstwo, Rzeczpospolita przegrała wojnę. Na mocy rozejmu z 1629 r. Szwecja otrzymała porty pruskie (z wyjątkiem trzech, wśród nich Gdańska) i prawo poboru 3,5% cła od polskiego handlu morskiego stanowiącego główne źródło dochodu państwa. Dopiero po kolejnym rozejmie w Starym Targu w 1635 r. Szwedzi opuścili Prusy i zrezygnowali z pobierania ceł, zatrzymując jednak Inflanty.











Bitwa pod Kircholmem - Wojciech Kossak
1605 r.

Bitwa pod Kłuszynem - 1610 r.,
wojna polsko-rosyjska - 1609-1634 r.,
Hołd Szujskich - 1611 r.

Car Wasyl IV Szujski, chcąc zapobiec dalszym dymitriadom (interwencjom zbrojnym części polskiej magnaterii w wewnętrzne sprawy Carstwa Rosyjskiego), zawarł wymierzony przeciwko Rzeczypospolitej sojusz ze Szwecją. Spowodowało to, że w 1609 r. polski król Zygmunt III wypowiedział Moskwie wojnę i ruszył na Smoleńsk. Tym samym rozpoczęła się regularna wojna polsko-rosyjska. 4 lipca 1610r. pod Kłuszynem doszło do bitwy wojsk moskiewsko-szwedzkich (ok. 30 tys.) z wojskami Rzeczypospolitej pod komendą hetmana Stanisława Żółkiewskiego (ok. 7 tys.). Polacy odnieśli zwycięstwo i ruszyli na Moskwę. 29 października 1611 r. na Zamku Królewskim w Warszawie zdetronizowany car Rosji Wasyl oraz jego bracia Dymitr i Iwan złożyli hołd polskiemu królowi Zygmuntowi III i jego synowi - królewiczowi Władysławowi. 7 listopada 1612 r. skapitulowała polska załoga na Kremlu, co zakończyło polskie władanie w Moskwie. Za zgodą Sejmu w 1617 r. królewicz Władysław wyruszył na wyprawę „po swoje”. W nocy z 10 na 11 października 1618 r. doszło do ostatniego szturmu na Moskwę. Choć zakończył się on niepowodzeniem - przyczynił się do podpisania rozejmu w Dywilinie, który wszedł w życie 3 stycznia 1619 r., kończąc tym samym wojnę. Do Rzeczpospolitej wróciła ziemia smoleńska, czernihowska i siewierska, a Władysław zatrzymał tytuł cara. Rzeczypospolita osiągnęła największy zasięg terytorialny w dziejach - ponad 1 milion km2. 13 lat później, po śmierci Zygmunta III, Rosja zaatakowała Rzeczypospolitą; odsiecz Władysława I, nowo obranego króla polskiego, zakończyła się sukcesem. 27 maja 1634 r. w Polanowie podpisano „wieczysty pokój” między Polską a Rosją. Polski król w zamian za 20 tys. rubli zrzekł się tytułu cara.











Carowie Szujscy przed Zygmuntem III - Jan Matejko
1611 r.

Bitwa pod Cecorą - 1620 r.,
zwycięstwo nad Turkami pod Chocimiem - 1621 r.

W polskiej polityce XVI w. jedną z zasad było utrzymywanie pokoju z Imperium Osmańskim. Jednak powodów do zadrażnień po obu stronach nie brakowało. Miara się przebrała, gdy Kozacy złupili należącą do Turcji Warnę, a Zygmunt III zezwolił im na zwerbowanie w Polsce 10 tys. żołnierzy. Sułtan w liście do Zygmunta III zapowiedział zrównanie z ziemią Krakowa i zniszczenie chrześcijaństwa w Polsce. Aby uprzedzić atak wrogów, hetman Stanisław Żółkiewski na czele niespełna 9 tys. żołnierzy wkroczył do Mołdawii, gdzie we wrześniu 1620 r. pod Cecorą doszło do bitwy z Turkami i Tatarami. W obliczu przeważających sił wroga, hetman nakazał odwrót. Polacy ponieśli klęskę. Zginął sam Żółkiewski. Osmańskie zagrożenie zmobilizowało Rzeczpospolitą, która w następnym roku wystawiła 55-tys. armię (w tym 20 tys. Kozaków). Dowodzący armią Jan Karol Chodkiewicz rozkazał żołnierzom okopać się pod Chocimiem, tuż za granicą państwa. Przez ponad miesiąc dwukrotnie liczniejsze wojska tureckie bezskutecznie atakowały. W końcu Turcy zgodzili się zawrzeć pokój. Granicą Polski pozostał Dniestr. Polacy obiecali powstrzymywać wyprawy Kozaków, a Turcy Tatarów.



Bitwa pod Cecorą - Witold Piwnicki


Bitwa pod Chocimiem - Józef Brandt
1620 r.

Bitwa pod Beresteczkiem - 1651 r.,
Powstanie kozackie Chmielnickiego - 1648-1654 r.

Wiosną 1648 r. na Ukrainie wybuchło powstanie kozackie. Kozacy zamieszkiwali nad dolnym Dnieprem i nie byli poddani feudalnej zależności; próba przemiany ich w pańszczyźnianych chłopów podjęta przez magnatów kresowych rozgoryczyła Kozaków i ruszyli oni z Siczy do walki. Przyłączyły się do nich rzesze prawosławnego chłopstwa, niechętnego polskiej, katolickiej szlachcie. Przywódcą powstania został Bohdan Chmielnicki. W pierwszym roku powstania polskie wojska poniosły dotkliwe klęski pod Żółtymi Wodami, Korsuniem i Piławcami. Chmielnicki stał się faktycznym panem Ukrainy - dotarł aż do Zamościa. Sukcesy te sprawiły, że realna stała się wizja utworzenia niepodległego państwa ukraińskiego. Jedyna wygrana przez Polaków bitwa w tym okresie to bitwa pod Konstantynowem, gdzie pod dowództwem Jeremiego Wiśniowieckiego Polacy pokonali niemal ośmiokrotnie liczniejsze oddziały kozacko-tatarskie. W 1649 r. miało miejsce oblężenie Zbaraża oraz bitwa pod Zborowem, zakończona Ugodą Zborowską. Nie satysfakcjonowała ona jednak żadnej ze stron i po rocznym okresie względnego pokoju wznowiono działania wojenne, które znalazły swój finał w bitwie pod Beresteczkiem na Wołyniu w dniach 28 czerwca - 10 lipca 1651 r. Bitwa ta była jedną z największych lądowych bitew XVII w. Europy. Ze strony polskiej wzięło w niej udział niemal 34 tys. osób pod dowództwem króla Jana Kazimierza i Jeremiego Wiśniowieckiego, a ze strony kozackiej 80-100 tys. Kozaków i ok. 30 tysięcy Tatarów. Bitwa zakończyła się zwycięstwem Polaków, jednak nie zostało ono wykorzystane, by zakończyć powstanie, w związku z czym toczyły się dalsze walki m.in. pod Białą Cerkwią i Batohem. Ustały one dopiero ze śmiercią Chmielnickiego. W 1654 r. w Perejasławiu rada kozacka podjęła decyzję o poddaniu Ukrainy Moskwie. Doprowadziło to do wybuchu wojny polsko-rosyjskiej (1654-1667 r.). Po pokoju w Andruszowie w 1667 r. Rzeczpospolita utraciła część ziem ukraińskich z Kijowem.











Bitwa pod Beresteczkiem - Franciszek Smuglewicz
1651 r.

Potop Szwedzki - 1655-1660 r.,
Obrona Jasnej Góry - 1655 r.,
„Śluby Lwowskie” - 1656 r.

Karol X Gustaw, chcąc uczynić z Bałtyku wewnętrzne morze swojego królestwa oraz wzbogacić je na wojnie, wkroczył ze swoją armią do Rzeczpospolitej, występując przeciw Janowi II Kazimierzowi Wazie - tytularnemu królowi Szwecji. Sprzyjało mu osłabienie Rzeczpospolitej wywołane prowadzonymi od lat wojnami oraz wewnętrznymi konfliktami (takimi jak powstanie Chmielnickiego). Szybko opanował on Wielkopolskę, Mazowsze i Małopolskę, grabiąc dzieła sztuki, zbiory biblioteczne czy wręcz fragmenty budowli. Jan II Kazimierz schronił się na Śląsku. By odciąć go od Rzeczpospolitej, Szwedzi postanowili opanować pogranicze - zająć m.in. Jasną Górę, która jednak została przez Polaków obroniona przy, jak wierzą Polacy - interwencji Matki Bożej. Po tych wydarzeniach król Jan II Kazimierz wrócił do kraju i 1 kwietnia 1656 r. przed obrazem Matki Bożej Łaskawej złożył śluby (tzw. śluby lwowskie) podczas Mszy św. odprawianej wkatedrze lwowskiej. Autorem tekstu ślubów był św. Andrzej Bobola. Sytuacja Szwedów uległa pogorszeniu i doszło do podpisania układu pokojowego w Oliwie w 1660 r. Jan II Kazimierz zrzekł się praw do tronu szwedzkiego, potwierdzone zostało zakończenie lennej zwierzchności króla nad Prusami Książęcymi, a Rzeczpospolita straciła większą część Inflant na rzecz Szwecji, która zobowiązała się do zapewnienia wolności handlu na Bałtyku.











Śluby Lwowskie - Jan Matejko
1655-1660 r.

Najazd turecki na Polskę - 1672-1673 r.,
Bitwa pod Chocimiem - 1673 r.

W połowie XVII w., po unowocześnieniu osmańskiej armii, sułtan zdecydował się na dalsze podboje, m.in. pogrążonej w chaosie Ukrainy. Zawarty w 1667 r. przez Rzeczpospolitą i Rosję rozejm w Andruszowie przestraszył sułtana, który w obliczu skierowanego przeciwko sobie przymierza postanowił uderzyć pierwszy. Latem 1672 r. licząca ponad 80 tys. ludzi turecko-tatarsko-kozacka armia wkroczyła na Podole. Po 10 dniach oblężenia zdobyła twierdzę w Kamieńcu Podolskim, po czym ruszyła na Lwów. Państwo Polskie skutecznie osłaniał hetman koronny JanSobieski, który, mając ledwie 3 tys. konnicy, jeden po drugim rozbijał oddziały wroga. Mimo tych sukcesów wojna zakończyła się szybko i haniebnie. W tym samym roku posłowie króla Michała podpisali w Buczaczu pokój, na mocy którego Rzeczpospolita oddała Turcji część Ukrainy i Podole, a także zgodziła się płacić sułtanowi coroczny haracz. W związku z tym stała się państwem zależnym od Imperium Osmańskiego. To upokorzenie wstrząsnęło szlachtą. Sejm odmówił zapłacenia daniny, uchwalając podatki na wystawienie 50-tysięcznej armii. Sobieski poprowadził armię poza granice państwa i w listopadzie 1673 r. zaatakował główne siły tureckie pod Chocimiem. Polacy unicestwili turecką armię i odnieśli spektakularne zwycięstwo. W ręce Sobieskiego wpadło 120 dział i wielkie łupy. Takiej klęski wojska sułtana nie doznały w Europie jeszcze nigdy.











Bitwa pod Chocimiem 1673 - Jerzy Kossak
1672-1673 r.

Bitwa pod Wiedniem

Zwycięska bitwa odbyła się 12 września 1683 r. - jest ona nazywana odsieczą wiedeńską. Wojska polsko-austriacko-niemieckie pod dowództwem króla polskiego Jana III Sobieskiego rozgromiły oblegającą miasto armię Imperium Osmańskiego dowodzoną przez wezyra Kara Mustafę. Jak podają źródła - tuż przed bitwą, o 4:00 rano tego dnia, legat papieski Marek z Aviano odprawił Mszę Św., w której uczestniczył król Jan III Sobieski. Kara Mustafa, będąc pewnym wartości swoich wojsk, nie poczynił większych przygotowań do obrony. Niemcy i Austriacy atakowali na lewym skrzydle na łagodnych stokach wzgórz między Kahlenbergiem i Leopoldsbergiem, w bezpośrednim sąsiedztwie Dunaju. Polacy przedzierali się przez bezdroża Lasu Wiedeńskiego. Turcy nie skupili tam większych sił, gdyż z tej strony nie spodziewali się ataku. Polska husaria zmiażdżyła wroga. Po bitwie, która trwała 11 godzin, król polski napisał list do papieża ze słowami: „Venimus, vidimus et Deus vicit” („Przybyliśmy, zobaczyliśmy i Bóg zwyciężył”). Historycy europejscy podkreślają, że była to niezwykle ważna bitwa w dziejach Europy; także turecki prof. Feroz Ahmad stwierdza: „Przegrana pod Wiedniem była rysą na wizerunku imperium i przekonaniu o jego niezwyciężoności. Okazało się, że była to pierwsza z serii porażek, które zakończył traktat pokojowy w Karłowicach z 1699 r. Traktat ten był punktem zwrotnym w relacjach Osmanów z Wiedniem - skończyła się ofensywa Imperium Osmańskiego, a zaczęła kontrofensywa Europy. Z pewnością bitwa pod Wiedniem była jedną z najważniejszych, chociaż wtedy Osmanowie nie widzieli jej w taki sposób. Jednak w chrześcijańskim świecie tak ją rozumiano, postrzegano jako odwrócenie fortuny”.











Odsiecz wiedeńska - Szarża husarii pod Wiedniem 1683 - Jan Matejko
1683 r.

Bitwa pod Hodowem

Trwała wojna polsko-turecka (1683-1699). 8 czerwca 1694 r. Tatarzy ruszyli w głąb Rzeczypospolitej aby plądrować, palić i brać w jasyr. 11 czerwca doszło do pierwszego starcia pod wsią Hodów, gdzie polska jazda zaatakowała tatarską straż przednią liczącą ok. 500-600 koni. Po tym starciu, gdy Polacy zorientowali się, że główne siły wroga dopiero nadejdą i ogromna przewaga liczebna Tatarów nie daje szans na wygraną, wycofali się do wsi Hodów. Tam zeszli z koni i przez 5-6 godzin ok. 300 pancernych i 100 husarzy odpierało ataki przeciwnika. W wyniku znacznych strat, jak również odmowy kapitulacji przez Polaków, Tatarzy wycofali się do okupowanego przez nich Kamieńca Podolskiego. Skuteczna obrona powstrzymała dalszy najazd tatarski. Po stronie polskiej walczyło razem 400 husarzy i pancernych, liczbę Tatarów szacowano na 40 tys. Ze względu na olbrzymią dysproporcję sił: 1:100, bitwa ta bywa nazywana „polskimi Termopilami”. Jest to ważny, choć słabo znany punkt polskiej historii, który dobitnie pokazuje męstwo polskich żołnierzy.











Bitwa pod Hodowem - Mirosław Szeib
1694 r.

Konfederacja tarnogrodzka - 1715-1717 r.,
Sejm Niemy - 1717 r.

August II Mocny z saskiej dynastii Wettynów dążył do ściślejszego powiązania Rzeczypospolitej Obojga Narodów z Elektoratem Saksonii, której był dziedzicznym elektorem. Zmierzał on także do ograniczenia ingerencji Cesarstwa Rosyjskiego w sprawy Rzeczypospolitej. W tym celu sprowadził do kraju wojska saskie. Nie spodobało się to części szlachty, która 26 listopada 1715 r. zawiązała w Tarnogrodzie antysaską konfederację generalną. Skutkiem tego w państwie wybuchła wojna domowa, na czele której po stronie konfederatów jako marszałek generalny stanął Stanisław Ledóchowski. Za cel konfederaci postawili sobie obronę wolności RP, doprowadzenie do wyjścia wojsk okupacyjnych oraz odsunięcie urzędników saskich od władzy. Rokowania pokojowe w Lublinie nie przyniosły skutku. Dzięki mediacji rosyjskiej w 1716 r. doszło do zawarcia porozumienia w Warszawie. Traktat warszawski został zatwierdzony pod naciskiem wojsk rosyjskich na jednodniowym Sejmie pacyfikacyjnym 1 lutego 1717 r. w Warszawie, zwanym później Sejmem Niemym. Z powodu obaw przed jego zerwaniem (niesławne liberum veto) nikomu oprócz przewodniczącego obradom Marszałka Ledóchowskiego oraz odczytujących nowe uchwały posłów nie wolno było się odzywać. Na Sejmie przyjęto uchwały o wyjściu wojsk saskich z Rzeczypospolitej, ograniczeniu kompetencji hetmanów, ustaleniu liczby wojska tylko na 24 tys. żołnierzy, a także zatwierdzono dotychczasowe przywileje szlachty. Skutkiem tych wydarzeń było wkroczenie wojsk rosyjskich na teren Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz osłabienie pozycji Rzeczypospolitej, która stała się zależna od Rosji.








Dokument wydany na zakończenie konfederacji tarnogrodzkiej
1715-1717 r.

Sejm konwokacyjny - 1764 r.,
Konfederacja Barska - 1768-1772 r.,
I rozbiór Polski - 1772 r.

Od 7 maja do 23 czerwca 1764 r. obradował sejm konwokacyjny pod przewodnictwem Andrzeja Kazimierza Czartoryskiego. Był on inspirowany przez carycę Katarzynę II, która obsadziła Zamek Królewski w Warszawie i Krakowskie Przedmieście oddziałami wojsk rosyjskich z armatami. W jego obradach uczestniczyło jedynie 80 posłów (powinno 300) i 7 senatorów (zamiast 136). Pod koniec obrad zawiązano konfederację generalną, która umożliwiła skuteczny przebieg Sejmu elekcyjnego 6 września 1764 r., podczas którego pod presją stacjonujących w pobliżu wojsk rosyjskich na króla Polski wybrano Stanisława Augusta Poniatowskiego. Jedynym sukcesem tego Sejmu było zdecydowane uszczuplenie roli i wpływów magnaterii. W 1767 r. obrady Sejmu odbyły się pod dyktando ambasadora cesarzowej - Mikołaja Repnina. Kazał on uchwalić równouprawnienie innowierców. Sformułowano także prawa kardynalne (wolna elekcja, prawo pełnienia urzędów i posiadania majątków ziemskich tylko przez szlachtę, liberum veto, poddaństwo chłopów, prawo wypowiedzenia posłuszeństwa królowi). W 1768 r. w miasteczku Bar zawiązano konfederację. Barzanie chcieli uwolnić Polskę od rosyjskiej dominacji i przywrócić wyłączne prawa dla katolików, chcieli także zdetronizować Stanisława Augusta. Konfederatów zwalczały wojska królewskie i rosyjskie. Walki trwały do 1772 r., kiedy to w Petersburgu podpisano traktaty dotyczące I rozbioru Polski. Zostały one ratyfikowane w Warszawie przez Sejm Rozbiorowy, zwołany przez zaborców 30 września 1773 r. Ustaleniom, które zapadły na Sejmie, sprzeciwili się trzej posłowie: Tadeusz Reytan, Samuel Korsak i Stanisław Bohuszewicz. Po zatwierdzeniu traktatu Reytan miał uniemożliwić wyjście sygnatariuszom rozbioru, wołając do nich: „Chyba po moim trupie”. Ta dramatyczna postawa stała się dla wielu symbolem walki w obronie wolności Rzeczypospolitej.











Reytan. Upadek Polski - Jan Matejko
1772 r.

Założenie Komisji Edukacji Narodowej (KEN) - 1773 r.

W 1773 r. papież Klemens XIV pod naciskiem opinii publicznej, uznającej ideologię świeckiego Oświecenia za jedynie słuszną, skasował zakon jezuitów. W tym samym roku zachęcony przez Stanisława Augusta Sejm Rozbiorowy utworzył Komisję Edukacji Narodowej, która przejęła majątek i szkoły po jezuitach. Ideą przedsięwzięcia było to, żeby szkoły nie były tylko katolickie. Inicjatorem Komisji Edukacji Narodowej stał się ksiądz Hugo Kołłątaj, a wśród zasłużonych członków był m.in. ksiądz Grzegorz Piramowicz. Komisja Edukacji Narodowej była zarazem pierwszą w Polsce, jak i w całej Europie władzą oświatową o charakterze współczesnego ministerstwa oświaty publicznej. W szkołach podlegających KEN ograniczono nauczanie łaciny i teologii, położono natomiast nacisk na język ojczysty i nauki ścisłe. Komisja postanowiła przybliżyć naukę do potrzeb życia; sprzeciwiała się stosowaniu kar cielesnych. Z jej szeregów wyszło wielu działaczy politycznych, wybitnych wojskowych i literatów. Jednak w skali całego kraju Komisji udało się wykształcić niewielką grupę ludzi. Większość szlachty wolała bowiem posyłać synów do szkół zakonnych, niż państwowych.



Znaczek pocztowy w 200 rocznicę powstania KEN
1773 r.

Sejm Czteroletni (Wielki) - 1788-1792 r.,
uchwalenie Konstytucji 3 Maja - 1791 r.

Sejm Czteroletni został zwołany 6 października 1788 r. w celu przeprowadzenia reform niezbędnych do poprawy sytuacji wewnętrznej i międzynarodowej kraju. Był on kontynuacją działań podjętych przez konfederatów barskich. W samej Rzeczypospolitej istniało wówczas wiele stronnictw różniących się między sobą programem politycznym, przede wszystkim stosunkiem do Rosji, ale także m.in. preferowanym ustrojem państwa czy polityką wobec mieszczaństwa i chłopów. Podczas obrad Sejmu poczyniono kroki w stronę uniezależnienia państwa od Imperium Rosyjskiego, uchwalono powiększenie armii do 100 tys. żołnierzy, rozwiązano Radę Nieustającą. W 1790 r. zawarto sojusz z Prusami (stronnictwo króla Stanisława Augusta Poniatowskiego planowało pierwotnie podpisać taki akt z Rosją). Jednak najważniejszym osiągnięciem Sejmu Wielkiego było uchwalenie Konstytucji 3 maja w 1791 r. Była ona pierwszą konstytucją w Europie, a drugą na świecie (po amerykańskiej z 1787 r.). Konstytucja zmieniła ustrój na monarchię konstytucyjną, wprowadziła trójpodział władzy i ograniczyła demokrację szlachecką. Wprowadziła również polityczne zrównanie mieszczan i szlachty, zapewniała chłopom ochronę ze strony państwa, zniosła liberum veto i przekształciła Rzeczpospolitą Obojga Narodów w Rzeczpospolitą Polską. Obrady Sejmu Czteroletniego zostały zamknięte 29 maja 1792 r., po zawiązaniu konfederacji targowickiej w kwietniu 1792 r. przez przeciwników zmian ustroju. Zdaniem Ignacego Potockiego i ks. Hugona Kołłątaja, Konstytucja 3 Maja była „ostatnią wolą i testamentem gasnącej Ojczyzny”.











Konstytucja 3 Maja - 1791 r. - Jan Matejko
1791 r.

Konfederacja targowicka - 1792 r.,
wojna polsko-rosyjska,
II rozbiór Polski - 1793 r.

W dniu 14 maja 1792 r. w przygranicznym mieście Targowica polscy magnaci ze stronnictwa hetmańskiego ogłosili konfederację. W rzeczywistości spisek został zawiązany 27 kwietnia w Petersburgu pod patronatem carycy Katarzyny II, która od 1768 r. występowała jako gwarantka ustroju Rzeczypospolitej. Sam tekst aktu konfederacji zredagował generał rosyjski Wasilij Stiepanowicz Popow, szef kancelarii księcia Grigorija Potiomkina. Konfederacja była reakcją części zamożnej szlachty na przyjęcie przez parlament Konstytucji 3 Maja. Konstytucja przekształcała Rzeczpospolitą w monarchię konstytucyjną i osłabiała pozycję magnaterii. Niezadowolona z jej uchwalenia szlachta (m.in. F. K. Branicki, S. Potocki i S. Rzewuski) zwróciła się do Rosji z prośbą o interwencję zbrojną w Rzeczypospolitej w celu „obrony zagrożonej wolności”. W maju 1792 r. do Rzeczpospolitej wkroczyły wojska rosyjskie. Polacy stawili opór, jednak przewaga liczebna Rosjan spowodowała, że cofali się oni, mimo udanych bitew pod Zieleńcami i Dubienką. Sam król nie wierzył w możliwość skutecznego oporu. Gdy armia rosyjska sforsowała Bug, król przystąpił do konfederacji, co pozbawiało sensu dalsze walki. W 1793 r. Rosja i Prusy dokonały kolejnego rozbioru Polski, co zatwierdził Sejm w Grodnie. Targowica na zawsze stała się symbolem zdrady narodowej.











Wojna polsko-rosyjska - 1792 r.
1792 r.

Powstanie Kościuszkowskie - 1794 r.,
III rozbiór Polski - 1795 r.

Po klęsce w wojnie polsko-rosyjskiej, konfederacji targowickiej (1792 r.), oraz II rozbiorze Polski (1793 r.) nastąpiło załamanie gospodarcze i finansowe państwa polskiego. Rosja dążyła do ostatecznej likwidacji I Rzeczypospolitej i w ramach prowokacji zażądała redukcji wojska polskiego o połowę, co doprowadziło do buntu wojskowych i wybuchu powstania. Naczelnikiem powstania został oficjalnie wybrany 24 marca 1794 r. generał Tadeusz Kościuszko, który na krakowskim rynku ogłosił insurekcję. Najważniejsze bitwy powstania odbyły się pod Racławicami (4 kwietnia - wygrana wojsk powstańczych z wojskami rosyjskimi, niewykorzystana militarnie, ale dająca Polakom wiarę w możliwość zwycięstwa), Szczekocinami (6 czerwca - dotkliwa przegrana wojsk polskich z połączonymi siłami rosyjsko-pruskimi) i Maciejowicami (10 października - klęska wojsk powstańczych i wzięcie do niewoli rosyjskiej rannego Kościuszki). 16 listopada 1794 r. pod Radoszycami nastąpiło ostateczne rozwiązanie oddziałów powstańczych przez naczelnika Tomasza Wawrzeckiego i kapitulacja. W ciągu 8 miesięcy Powstania strona polska zmobilizowała do walki około 150 tys. ludzi, z czego ok. 20 tys. powstańców zesłano na Syberię. Powstanie zakończyło się całkowitą klęską, w wyniku której Rzeczpospolita zniknęła z mapy Europy. 24 października 1795 r. monarchowie Rosji, Prus i Austrii uzgodnili wzajemnie traktat, zgodnie z którym przeprowadzili III rozbiór Rzeczypospolitej. Rosji przypadły wszystkie ziemie na wschód od Niemna i Bugu (120 tys. km² - największy powierzchniowo obszar), Austria jako główny inicjator III rozbioru, a także w ramach rekompensaty za straty w wojnie z rewolucyjną Francją, zajęła Lubelszczyznę, resztę Małopolski z Krakowem oraz część Podlasia i Mazowsza. Prusom zaś przydzielono część Mazowsza z Warszawą, Podlasie i Litwę oraz ponad 23 tys. km² województwa krakowskiego.











Przysięga Kościuszki na Rynku Krakowskim - Wojciech Kossak
1794 r.

Księstwo Warszawskie - 1807-1814 r.

Zostało utworzone z większości ziem II i III zaboru pruskiego, na mocy dwóch traktatów pokojowych podpisanych w lipcu 1807 r. - z Aleksandrem I Romanowem, cesarzem Rosji, oraz z królem Prus Fryderykiem Wilhelmem III Hohenzollernem. Traktaty te były efektem zwycięskiej letniej kampanii wojsk Napoleona I Bonaparte, Cesarza Francuzów. Na czele Księstwa stanął król saski Fryderyk August III - książę warszawski; stolicą była Warszawa. Księstwo Warszawskie składało się, na wzór francuskiego podziału administracyjnego, z 6, a w 1809 r. - z 10 departamentów. Liczyło ono 4.3 mln mieszkańców i obejmowało obszar 157 tys. km2. Cesarz Napoleon I nadał mu konstytucję opartą na konstytucji Republiki Francuskiej z 1800 r., która wprowadzała m.in. następujące nowe prawa: Kodeks Cywilny (Kodeks Napoleona); formalną likwidację różnic stanowych; zasadę równości wszystkich obywateli Księstwa wobec prawa; ujednolicenie sądownictwa dla wszystkich obywateli; zniesienie poddaństwa chłopów i zapewnienie im osobistej wolności; ustanowienie rządu (Komisji Rządzącej - od 1807 r. Rady Ministrów, której Prezesem był Stanisław Małachowski, a od 1809 r. - Stanisław Kostka Potocki), który był powoływany i odwoływany przez księcia warszawskiego; utworzenie Armii podporządkowanej dowództwu francuskiemu. Nad całością rządów w Księstwie czuwał stały rezydent francuski, de facto kontrolujący Radę Ministrów. 24 czerwca 1812 r. Wielka Armia Napoleona, z V Korpusem Polskim pod wodzą księcia Józefa Poniatowskiego, przekroczyła granicę Księstwa Warszawskiego i Imperium Rosyjskiego na Niemnie i ruszyła na Moskwę. W grudniu 1812 r. niedobitki Wielkiej Armii, w tym V Korpusu Polskiego, wkroczyły ponownie na terytorium Księstwa Warszawskiego, a w ślad za nimi w styczniu 1813 r. wkroczyła armia rosyjska. 5 lutego 1813 r. armia Księstwa oraz Rada Ministrów (rząd) opuściły stolicę, a Książę Józef Poniatowski skierował wojsko Księstwa do Saksonii, podążając za wycofującym się Napoleonem. W Podgórzu pod Krakowem rozwiązano Radę Ministrów Księstwa Warszawskiego, co było formalnym zakończeniem jego istnienia.

1807-1814 r.

Królestwo Polskie 1815-1832 r.

Królestwo Polskie powstało w 1815 r. na mocy uchwał kongresu wiedeńskiego; potocznie bywa nazywane „Królestwem Kongresowym” (Kongresówką). Królestwo było połączone z Rosją unią personalną, a konstytucję nadał mu car Aleksander I. Posiadało własną armię i rząd, a polski był językiem urzędowym. Królestwo nie prowadziło jednak samodzielnej polityki zagranicznej; było państwem feudalnym. Ok. 1820 r., z inicjatywy ministra finansów Ksawerego Druckiego-Lubeckiego, w Królestwie Polskim zaczął się rozwijać przemysł. Po powstaniu listopadowym, od 1832 r., Królestwo stało się integralną częścią Imperium Rosyjskiego (choć carowie nosili tytuł króla Polski i reprezentowali ich namiestnicy); w 1867 r. formalnie zniesiono jego polityczno-administracyjną autonomię. Zaczęto też nazywać to terytorium Krajem Przywiślańskim. Wtedy też zapoczątkowano intensywną rusyfikację. W 1912 r. oderwano gubernię chełmską. Po przejęciu władzy przez Rząd Tymczasowy w Rosji w 1917 r., Kraj Przywiślański stał się częścią Republiki Rosyjskiej, a 7 listopada - częścią Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Swoich roszczeń do terytorium dawnego Królestwa Rosja zrzekła się na podstawie art. 3 Traktatu Brzeskiego.



Królestwo Polskie w 1815 r.


Herb Królestwa Polskiego
1815-1832 r.

Powstanie Listopadowe - 1830-1831 r.

Było wielkim narodowowyzwoleńczym wystąpieniem Polaków w latach 1830-1831. Główną przyczyną Powstania było dążenie do uzyskania pełnej niepodległości. Jego wybuch nastąpił 29 listopada 1830 r. - powstańcy wdarli się do Belwederu, gdzie mieszkał książę Konstanty (który zdołał uciec), wraz z ludem Warszawy zdobyli Arsenał. Oddziały rosyjskie opuściły miasto i stolica znalazła się w rękach powstańców. W lutym 1831 r. w granice Królestwa wkroczyła 115-tysięczna armia carska, która zdążała wprost na Warszawę. 25 lutego doszło do bitwy pod Olszynką Grochowską. Mimo, że Rosjanie zdobyli Olszynkę, to duże straty (9 tys.) zniechęciły ich do szturmu na Warszawę. Wiosną 1831 r. polska armia nie wykorzystała wielu szans z powodu niezdecydowania naczelnego wodza, Jana Skrzyneckiego. Po majowej klęsce pod Ostrołęką Rosjanie przejęli inicjatywę. Z początkiem września poddała im się Warszawa, a w październiku - twierdze w Modlinie i Zamościu. W powstaniu zginęło ok. 20 tys. ludzi, armia polska uległa likwidacji, ograniczono autonomię Królestwa - rozwiązano sejm, a władza spoczęła w rękach namiestnika Iwana Paskiewicza. W Warszawie zamknięto uniwersytet. Zbudowano również cytadelę. Klęska Powstania dała początek Wielkiej Emigracji, zwanej tak nie tylko ze względu na liczbę ludzi, którzy opuścili ziemie polskie (w latach 30. XIX wieku - ponad 10 tys. osób), lecz także z uwagi na niezwykłą rolę, jaką odegrała ona w dziejach Polski.











Atak na Arsenał - Marcin Zaleski
1830-1831 r.

Powstanie Styczniowe - 1863-1864 r.

Po wstąpieniu na tron Rosji Aleksandra II w 1855 r. rozbudziły się nadzieje Polaków na odzyskanie własnego państwa. Jednak gdy w czasie wizyty w Warszawie car powiedział do Polaków „żadnych marzeń” - zaczęto tworzyć organizacje spiskowe. Pod koniec 1861 r. wśród polskich działaczy narodowych wyodrębniły się dwa stronnictwa: „czerwoni” - złożone ze studentów, inteligencji i mniej zamożnego mieszczaństwa (radykalne, dążyło do jak najszybszego wybuchu powstania), oraz „biali” - złożone z ziemiaństwa i zamożnych przedsiębiorców (umiarkowane, pragnęło stopniowych reform, odsuwało walkę zbrojną do czasu wystąpienia korzystnej sytuacji międzynarodowej). Aby zlikwidować konspirację „czerwonych”, jesienią 1862 r. z inicjatywy A. Wielopolskiego rząd zapowiedział brankę. Groźba rozbicia konspiracji zmusiła „czerwonych” do przyspieszenia powstania, które wybuchło w nocy z 22 na 23 stycznia 1863 r. Rozpoczął je atak na garnizony rosyjskie w celu zdobycia broni. Od samego początku powstanie miało charakter partyzancki. W czasie jego trwania stoczono ponad 1200 potyczek, ale żadnej dużej bitwy. Wiosną do powstania przyłączyli się „biali”. W październiku 1863 r. Romuald Traugutt objął przywództwo „tajnego państwa”, przyjmując tytuł dyktatora powstania. W marcu 1864 r. carskie władze ogłosiły uwłaszczenie chłopów w Królestwie Polskim, pozbawiając ludność wsi powodu do wspierania powstańców. W kwietniu aresztowano Traugutta i powieszono w warszawskiej Cytadeli. Najdłużej, do jesieni 1864 r., walczyli na Podlasiu partyzanci księdza Stanisława Brzóski. Konsekwencje powstania to: tysiące poległych w walce lub zamordowanych, dziesiątki tysięcy zesłanych na Syberię, całkowite zniszczenie wielu miasteczek i dworów szlacheckich oraz wcielenie Królestwa Polskiego w pełni do Rosji (wraz ze zmianą jego nazwy na Kraj Przywiślański). Rozpoczęła się także intensywna rusyfikacja, która miała wynarodowić Polaków na ziemiach etnicznie polskich.











Kucie kos - Artur Grottger
1863-1864 r.

Odzyskanie niepodległości i walka o granice - 1918-1921 r.

Na początku XX w. napięta sytuacja w Europie doprowadziła do wybuchu I wojny światowej, co tworzyło szansę na odrodzenie Polski, ponieważ zaborcy Polski stanęli po przeciwnych stronach konfliktu. Niemcy i Austro-Węgry walczyły z Rosją, która w wyniku klęsk na froncie i pogrążenia się w chaosie bolszewickiej rewolucji i wynikającej z tego wojny domowej, po traktacie brzeskim z dnia 3 marca 1918 r. została „wypchnięta” z Europy wschodniej. Również pozostali dwaj zaborcy zostali pokonani, a sprawę polską poparły zachodnie mocarstwa. 11 listopada 1918 r., na wieść o kapitulacji Niemców na froncie zachodnim, oddziały Polskiej Organizacji Wojskowej przystąpiły do rozbrajania niemieckiego garnizonu; Warszawa znów stała się polską stolicą. Ten dzień, uznawany za datę odzyskania niepodległości, nie zakończył jednak procesu odrodzenia państwa polskiego - trzeba było określić jego granice. 27 grudnia 1918 r. wybuchło Powstanie Wielkopolskie. Dzięki akcjom powstańców dowodzonych przez gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego udało się wyzwolić województwo poznańskie. Niekorzystne dla Polski plebiscyty na Górnym Śląsku doprowadziły natomiast do wybuchu powstań śląskich: I - w sierpniu 1919 r., II - w sierpniu 1920 r. i największego - III - w maju 1921 r., które na żądanie mocarstw przerwano. Dzięki poparciu Francji, do Polski wróciła część Śląska z Katowicami. Od grudnia 1918 r. trwały walki z Amią Czerwoną na wschodzie. 15 sierpnia 1920 r. doszło do słynnej Bitwy Warszawskiej, po której Polacy przeszli do kontrataku. 18 marca 1921 r. podpisano w Rydze traktat kończący wojnę polsko-bolszewicką. W 1919 r. Czesi zbrojnie zajęli polską część Śląska Cieszyńskiego (tzw. Zaolzie), co uznała Ententa. Z kolei w październiku 1920 r. po buncie gen. Żeligowskiego do Polski włączono Wileńszczyznę.











Odzyskanie niepodległości w 1918 r.
1918 r.

Cud nad Wisłą - 1920 r.

Celem bolszewickiej armii, która w 1920 r. wkroczyła w granice Rzeczypospolitej, było przejście przez „trupa burżuazyjnej Polski” (słowa Trockiego) i rozpalenie rewolucji w Niemczech i w całej Europie. Gdy w kwietniu Polacy uderzyli na Kijów, Sowieci odpowiedzieli kontruderzeniem na Białorusi. Polskie wojska zostały zmuszone do odwrotu i w lipcu 1920 r. Armia Czerwona znalazła się na przedpolach Warszawy. Zachodnie mocarstwa zaproponowały nową granicę polsko-rosyjską na linii Curzona (środkowy bieg Buga). Jednak Polska nie zamierzała się poddać. Do słynnej bitwy warszawskiej doszło w dniach 13-25 sierpnia 1920 r. na przedpolach Warszawy. Odegrała ona decydującą rolę w powstrzymaniu najazdu bolszewickiej Armii Czerwonej na Polskę. 16 sierpnia znad Wieprza Naczelny Wódz Józef Piłsudski wyprowadził manewr oskrzydlający Armię Czerwoną, przy jednoczesnym związaniu głównych sił bolszewickich na przedpolach Warszawy. Następna bitwa nad Niemnem przesądziła o niepowodzeniu bolszewickiego ataku na Polskę. Bitwa warszawska uznawana jest za 18 przełomową bitwę w dziejach świata. Nazywana też jest Cudem nad Wisłą, w związku z powszechną wśród obrońców Warszawy i kultywowaną w tradycji Kościoła wiarą w nadprzyrodzoną interwencję Matki Bożej w dniu 15 sierpnia, kiedy ważyły się losy bitwy.











Cud nad Wisła - Jerzy Kossak
1920 r.

II wojna światowa w Polsce - 1939-1945 r.

1 września 1939 r. o godz. 4:45 niemiecki pancernik Schleswig-Holstein ostrzelał polską placówkę na Westerplatte. Jednocześnie Wehrmacht przekroczył granicę Polski na całej jej długości, a samoloty Luftwaffe zaczęły bombardowania. 17 września radzieckie dywizje przekroczyły wschodnie granice Rzeczypospolitej. W nocy z 17 na 18 września członkowie rządu wraz z prezydentem Ignacym Mościckim i Wodzem Naczelnym wycofali się do Rumunii, gdzie zostali internowani. 5 października Hitler przyjął defiladę wojsk w zdobytej Warszawie. Celem nazistów było wyniszczenie narodu polskiego, a także całkowita eksterminacja Żydów i Cyganów. Zdobyte tereny poddawali oni bezwzględnej germanizacji, tworzyli obozy koncentracyjne i obozy zagłady, a w miastach getta - dzielnice dla Żydów. O ile Hitler miał zamiar zniszczyć naród polski, o tyle dla Stalina liczyło się zaprowadzenie w Polsce komunizmu. Aby tego dokonać, obydwie strony postanowiły pozbyć się polskiej inteligencji. W kwietniu 1940 r. na rozkaz Stalina NKWD zamordowało ponad 20 tys. polskich jeńców m.in. w Katyniu, Charkowie, Ostaszkowie i Miednoje. Wśród jeńców znajdowali się oficerowie, podoficerowie, policjanci, żołnierze Korpusu Ochrony Pogranicza i cywile. Dodatkowo, Sowieci wywieźli ponad 400 tys. (do 1.3 mln) Polaków w głąb ZSRR, głównie na Syberię i do Kazachstanu. Jesienią 1941 roku Niemcy podjęli decyzję o tzw. „ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej” i rozpoczeli masową eksterminację wszystkich Żydów w Europie w tym także w Polsce; 1 sierpnia 1944 r. wybuchło Powstanie Warszawskie, którego celem było wyzwolenie stolicy przed wkroczeniem Amii Czerwonej - zakończyło się ono klęską, a hitlerowcy obrócili miasto w ruinę. W 1944 i 1945 r. Armia Czerwona wyparła Niemców z terenów Polski. Podczas II wojny światowej życie straciło ok. 6 mln polskich obywateli, w tym ok. 3 mln Żydów. Mimo, że Polska formalnie była w obozie państw zwycięskich, po wojnie stała się państwem zależnym od ZSRR, który wprowadził komunizm. Po wojnie zmianie uległy granice Polski: Związek Radziecki zabrał ziemie za Bugiem, natomiast kosztem Niemiec Polska otrzymała część Prus Wschodnich oraz ziemie na zachodzie do Odry i Nysy Łużyckiej. II wojna światowa była najtragiczniejszą kartą w dziejach polskiego narodu.











1 września 1939 r. - Niemcy wkraczają do Polski (zdjęcie propagandowe)
1939 r.

Powstanie Warszawskie - 1944 r.

W końcu lipca 1944 r. wydawało się, że nadszedł przełomowy moment, który zadecyduje o powojennych losach Polski. Na zachodzie, po lądowaniu w Normandii, alianci posuwali się w głąb Francji; na wschodzie Armia Czerwona szła naprzód, zadając Niemcom ciężkie straty. W obliczu zagrożenia zniewoleniem przez komunistów należało podjąć działania, aby temu zapobiec. Jedyną nadzieją było poparcie zachodnich mocarstw, jednak aby je uzyskać, należało dokonać zbrojnego czynu, który pokazałby siłę Polskiego Państwa Podziemnego. Najlepszym sposobem osiągnięcia tego celu było zbrojne opanowanie stolicy. Gen. Tadeusz Bór-Komorowski, komendant AK, miał jednak wątpliwości, ponieważ słabo uzbrojeni powstańcy mieli stawić czoła dobrze uzbrojonej, regularnej armii. Mimo to wyznaczył on rozpoczęcie Powstania na godz. 17.00 1 sierpnia 1944 r. Przez pierwsze cztery dni walki powstańcy opanowali większość lewobrzeżnej Warszawy. Nie zdobyli jednak wielu obiektów strategicznych. 5 sierpnia ruszyło niemieckie kontrnatarcie - po dwóch dniach Niemcy zdobyli Wolę, gdzie wymordowali około 40 tys. bezbronnych mieszkańców; kilka dni później padła Ochota. Do 1 września broniło się Stare Miasto, które pod gradem bomb i pocisków zmieniło się w ruinę. 2 października, po 63 dniach walk, generał Bór-Komorowski podpisał honorowy akt kapitulacji. Niemcy uznali żołnierzy AK za jeńców wojennych, a ludność wysiedlono. W Powstaniu Warszawskim zginęło ok. 18 tys. żołnierzy AK i 180 tys. ludności cywilnej. Straty niemieckie sięgnęły 17 tys. zabitych i zaginionych. Powstanie zakończyło się polityczną i militarną klęską Polski, ale pokazało niezłomność i bohaterstwo Polaków.











Zdjęcie z Powstania Warszawskiego
1944 r.

Jasnogórskie Śluby Narodu - 1956 r.
obchody Milenium Chrztu Polski - 1966 r.

Dnia 8 września 1946 r. Episkopat dokonał na Jasnej Górze Aktu poświecenia Sercu Maryi osłabionego po II wojny światowej Narodu Polskiego, co było nawiązaniem do Ślubów Jana Kazimierza. Reżim komunistyczny pogłębiał się, władze PRL coraz mocniej uderzały w Kościół, wychowanie młodzieży, rodzinę i tradycję. Prymas Kardynał Stefan Wyszyński przebywający za sprawą władz od 1953 r. w odosobnieniu postanowił ponownie powierzyć Polskę Maryi. Dnia 26 sierpnia 1956 r. przed obliczem Matki Boskiej Częstochowskiej złożono tzw. Jasnogórskie Śluby Narodu. Prymas z racji uwięzienia nie mógł w nich uczestniczyć, a jego duchową obecność symbolizował pusty tron przy ołtarzu. W uroczystościach wzięło udział ponad 1 mln pielgrzymów. W 1956 r. Prymas został zwolniony. Latem 1958 r. władze ograniczyły naukę religii, zakazano wywieszania krzyży, usunięto religię ze szkół, wstrzymano zezwolenia na budowę nowych kościołów i kaplic, zlikwidowano wiele seminariów, trwały aresztowania duchownych, podburzano społeczeństwo przeciwko Kościołowi szczególnie po orędziu biskupów polskich do biskupów niemieckich (1965 r.), które kończyło się słowami: „Przebaczamy i prosimy o przebaczenie”. W tej atmosferze kościół przygotowywał się do obchodów 1000-lecia Chrztu Polski. Szczególną rolę w przygotowaniu miała peregrynacja po całej Polsce kopii cudownego obrazu Matki Bożej, którą komuniści zakłócali, aż w końcu zatrzymali obraz, jednak pielgrzymowały dalej symboliczne, puste ramy (do 1972 r.). Przygotowaniem duchowym do obchodów Milenium była również wielka Nowenna - program religijnej i moralnej odnowy trwający 10 lat. Każdy rok Nowenny był poświęcony kolejnym przyrzeczeniom Ślubów Jasnogórskich. Obchody Milenium rozpoczęły się w kwietniu 1966 r., a 3 maja w głównych uroczystościach miał uczestniczyć papież Paweł VI, który nie został wpuszczony przez władze komunistyczne. W Akcie Milenijnym cały naród oddał się pod opiekę Maryi za wolność Kościoła w Polsce i na całym świecie. Milenijne obchody to triumf polskiego Kościoła i zwycięstwo Prymasa Wyszyńskiego.











Zdjęcie z uroczystości złożenia Ślubów Jasnogórskich Narodu - 1956 r.
1956-1966 r.

Współczesna historia Polski

Do 1989 r. pod rządami komunistów (i ZSRR) panował w Polsce kryzys gospodarczy. Przez kraj przeszły fale protestów i strajków; pierwszy krwawo stłumiony miał miejsce w Poznaniu 26 czerwca 1956 r. W latach 1956-1970 krajem rządził W. Gomułka, I sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, odpowiedzialny za: udział Polski w interwencji zbrojnej w Czechosłowacji, zbrojne stłumienie protestów studentów (marzec 1968) oraz robotników na Wybrzeżu (grudzień 1970). Nastąpiła zmiana władzy - „ster” przejął E. Gierek, który mimo zaciągnięcia licznych kredytów zagranicznych doprowadził kraj do głębokiego kryzysu. Próba wprowadzenia podwyżki cen w czerwcu 1976 r. skończyła się kolejnym buntem społecznym. W odpowiedzi na masowe represje powstał Komitet Obrony Robotników, do którego dołączył Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela. Wielkie nadzieje na zmiany wzbudził w narodzie wybór Polaka na papieża (czerwiec 1979) i jego pielgrzymki do Polski. Kolejna podwyżka (1980) spowodowała dalsze strajki (największy - 14 sierpnia w Stoczni Gdańskiej, gdy pracownicy stanęli w obronie zwolnionej pracownicy A. Walentynowicz). W Gdańsku powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, na którego czele stanął L. Wałęsa. Strajkowali również robotnicy w Szczecinie oraz na Dolnym i Górnym Śląsku. Powstały struktury Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” (10 mln członków) - jego przewodniczącym został L. Wałęsa, późniejszy prezydent, który współpracował z reżimem komunistycznym. Dnia 13 grudnia 1981 r. władza, na czele z gen. W. Jaruzelskim, na 3 lata wprowadziła stan wojenny. Mimo represji, dzięki pomocy Kościoła działało podziemie opozycyjne. Ponieważ obawiano się wybuchu społecznego niezadowolenia, do rozmów o przebudowie PRL zaproszono część opozycji. W lutym 1989 r. doszło do obrad tzw. Okrągłego Stołu, jednak w lipcu Zgromadzenie Narodowe wybrało na prezydenta PRL W. Jaruzelskiego, a na premiera PRL - T. Mazowieckiego. W 1990 r. doszło do rozwiązania PZPR, rozwiązano również Układ Warszawski (1991). W 1999 r. Polska została przyjęta do NATO, a w 2004 r. wstąpiła do UE. 10 kwietnia 2010 r. doszło do największej po II wojnie światowej tragedii narodowej - katastrofy samolotu lecącego do Smoleńska, w której zginęło 96 osób, w tym ówczesny prawicowy prezydent Lech Kaczyński i jego małżonka (para prezydencka leciała na obchody 70 rocznicy zbrodni katyńskiej). W 2015 r. w kolejnych wyborach prezydenckich, jak również w wyborach parlamentarnych, przy udziale ogólnopolskiego społecznego komitetu - Ruchu Kontroli Wyborów, wygrał obóz prawicy, a prezydenturę objął Andrzej Duda.











Prezydent Polski Andrzej Duda - 2016 r.
1945-2016 r.

Copyright © Woda Życia 2017